स्तन क्यान्सरको कहर

काठमाडौं। नेपालमा महिलाको स्वास्थ्यका लागि स्तन (Breast Cancer) क्यान्सर ठूलो चुनौती बन्दै गएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यसका बिरामी बढ्दै गएका छन्। तर अझै पनि रोगबारे पर्याप्त चेतनाको अभाव, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण नगर्ने प्रवृत्ति, आर्थिक कठिनाइ र विशेषज्ञ सेवामा सीमित पहुँचका कारण धेरै महिला रोगको अन्तिम चरणमा मात्रै अस्पताल पुग्ने गरेका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार स्तन क्यान्सर प्रारम्भिक अवस्थामै पत्ता लागे उपचारको सफलता उल्लेखनीय रूपमा बढ्छ। तर नेपालमा अधिकांश बिरामी ढिलो परीक्षण गराउँदा उपचार जटिल, महँगो र लामो बन्ने गरेको छ।

बढ्दो चुनौती
विश्वभर महिलामा सबैभन्दा बढी देखिने क्यान्सरमध्ये स्तन क्यान्सर पहिलो स्थानमा पर्दछ। नेपालमा पनि यसको भार निरन्तर बढिरहेको चिकित्सकहरूको अनुभव छ।

आयु बढ्दै जानु, जीवनशैलीमा परिवर्तन, शारीरिक गतिविधि घट्नु, मोटोपना, ढिलो विवाह, ढिलो सन्तान जन्माउने प्रवृत्ति तथा केही आनुवंशिक कारणले जोखिम बढ्न सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

तर विशेषज्ञहरूका अनुसार सबै बिरामीमा एउटै कारण लागू हुँदैन। धेरै महिलामा कुनै स्पष्ट जोखिम कारक नहुँदा पनि स्तन क्यान्सर देखिन सक्छ।

किन ढिलो पुग्छन् अस्पताल ?
नेपालमा अझै पनि धेरै महिलाले स्तनमा गाँठो देखिए पनि त्यसलाई सामान्य समस्या ठान्ने, लाजका कारण कसैलाई नभन्ने वा घरेलु उपचारमा समय बिताउने प्रवृत्ति देखिन्छ।

ग्रामीण क्षेत्रमा विशेषज्ञ चिकित्सक र परीक्षण सेवाको अभावले समस्या झन् गम्भीर बनेको छ। आर्थिक कमजोरीले पनि धेरै महिलाले समयमै परीक्षण गराउन सक्दैनन्।
प्रारम्भिक लक्षणलाई बेवास्ता नगर्नुहोस् :

स्तन क्यान्सरका सम्भावित संकेतहरू:
• स्तनमा नयाँ गाँठो देखिनु।
• स्तनको आकार वा बनावट परिवर्तन हुनु।
• निप्पलबाट रगत वा अन्य असामान्य तरल पदार्थ बग्नु।
• स्तनको छालामा खुम्चिने वा परिवर्तन देखिनु।
• काखीमा गाँठो महसुस हुनु।
यी लक्षण देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा गएर परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। सबै गाँठो क्यान्सर हुँदैन, तर परीक्षणबिना यकिन गर्न सकिँदैन।

उपचार सम्भव छ
धेरै मानिसमा क्यान्सर भनेपछि मृत्युको डर पैदा हुन्छ। तर विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा पहिचान भएको स्तन क्यान्सरको सफल उपचार सम्भव हुन्छ।

उपचार रोगको अवस्था अनुसार शल्यक्रिया, औषधि, रेडियोथेरापी, किमोथेरापी, हर्मोन थेरापी वा लक्षित उपचारमार्फत गरिन्छ।

परिवारमाथिको असर
स्तन क्यान्सरले बिरामीको स्वास्थ्य मात्र होइन, परिवारको आर्थिक अवस्था र मानसिक स्वास्थ्यमा पनि गम्भीर असर पार्छ। उपचारका लागि लामो समय अस्पताल धाउनुपर्ने, रोजगारी प्रभावित हुने र ठूलो आर्थिक खर्च व्यहोर्नुपर्ने अवस्था आउँछ।
धेरै महिलाले क्यान्सरका कारण समाजबाट विभेद र मानसिक तनावसमेत भोग्ने गरेका छन्।

राज्यको जिम्मेवारी
• स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार सरकारले स्तन क्यान्सरविरुद्ध

• प्रभावकारी कार्यक्रम सञ्चालन गर्न आवश्यक छ।
• सबै प्रदेशमा स्तन क्यान्सर स्क्रिनिङ सेवा विस्तार।
• जिल्ला अस्पतालसम्म परीक्षण सुविधा पुर्‍याउने।
• क्यान्सर उपचारलाई सहज र सुलभ बनाउने।
• आर्थिक रूपमा विपन्न बिरामीलाई थप सहयोग गर्ने।
• महिलालाई नियमित स्वास्थ्य परीक्षणबारे जनचेतना फैलाउने।
• स्थानीय तहबाट समुदायमा सचेतना अभियान सञ्चालन गर्ने।

निष्कर्ष
स्तन क्यान्सर डरलाग्दो रोग भए पनि समयमै पहिचान र उपचार पाए धेरै महिलाले सामान्य जीवनमा फर्कन सक्छन्। त्यसैले डरले होइन, सचेतनाले क्यान्सरसँग लड्नुपर्छ। नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, प्रारम्भिक लक्षणप्रति संवेदनशीलता र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार नै स्तन क्यान्सरबाट हुने मृत्यु घटाउने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।