भयावह बन्दै ‘सिकलसेल’ एनिमिया

धनगढी। कैलालीका थारु समुदायमा ‘सिकलसेल’ एनिमिया रोग गम्भीर समस्याका रूपमा देखिएको छ। विशेषगरी थारु महिलाहरू नियमित उपचार, औषधि, समयमै परीक्षण र विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको अभावका कारण दैनिक पीडा सहन बाध्य छन्।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार उपचारमा ढिलाइ हुँदा रोग जटिल बन्दै जाने र स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने जोखिम बढ्छ।
सिकलसेल आनुवंशिक (वंशाणुगत) रगतसम्बन्धी रोग हो।

यसमा रातो रक्तकोष सामान्य गोलो आकारको सट्टा हँसियाजस्तो (सिकल) आकारमा परिवर्तन हुन्छ, जसले रक्तसञ्चारमा अवरोध सिर्जना गरी शरीरका विभिन्न अंगमा अक्सिजनको आपूर्ति घटाउँछ। परिणामस्वरूप बिरामीले बारम्बार असह्य पीडा, रक्तअल्पता, संक्रमण र अन्य जटिल समस्या भोग्नुपर्छ।

थारु समुदाय किन बढी प्रभावित ?
नेपालमा ‘सिकलसेल’ विशेषगरी थारु समुदायमा देखिने गरेको स्वास्थ्य विज्ञहरू बताउँछन्। कैलाली, कञ्चनपुर, बर्दिया, बाँके र दाङका थारु बस्तीहरूमा यसको प्रभाव उल्लेखनीय छ।

विवाहअघि वा गर्भधारणअघि आवश्यक परीक्षणबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा नयाँ पुस्तामा पनि रोग देखिने जोखिम कायम रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।

महिलाले भोग्दै दोहोरो पीडा
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार ‘सिकलसेल’ भएका महिलाले महिनावारी, गर्भावस्था र सुत्केरी अवस्थाका बेला थप स्वास्थ्य चुनौती सामना गर्नुपर्ने हुन्छ। गर्भावस्थामा नियमित निगरानी र विशेषज्ञ उपचार आवश्यक भए पनि ग्रामीण क्षेत्रका धेरै महिलाले यस्तो सेवा सहज रूपमा पाउँदैनन्।

घरको जिम्मेवारी, आर्थिक अभाव र उपचारका लागि टाढासम्म जानुपर्ने बाध्यताले धेरै महिला नियमित उपचारबाट वञ्चित हुने गरेका छन्।

उपचारमा अनेक बाधा
कैलालीमा ‘सिकलसेल’ परीक्षण र उपचार सेवा विस्तारको प्रयास भए पनि विशेषज्ञ चिकित्सक, आवश्यक औषधि र नियमित फलोअप सेवामा अझै चुनौती छ।

बिरामीले उपचारका लागि पटक–पटक अस्पताल धाउनुपर्ने, निजी खर्च व्यहोर्नुपर्ने र कतिपय अवस्थामा अन्य सहरसम्म पुग्नुपर्ने अवस्था रहेको स्थानीयहरू बताउँछन्।

जनचेतनाको अभाव
अझै पनि धेरै परिवारमा ‘सिकलसेल’ बारे पर्याप्त जानकारी छैन। कतिपयले यसलाई सामान्य कमजोरी ठान्छन् भने कतिपयले रोग लुकाउने प्रवृत्ति पनि देखिन्छ। स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार समयमै परीक्षण र नियमित उपचारले धेरै जटिलता कम गर्न सकिन्छ।

सरकारको जिम्मेवारी
जनस्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार ‘सिकलसेल’ प्रभावित जिल्लामा विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु आवश्यक छ। उनीहरूका सुझाव:
• थारु बस्तीमा निःशुल्क नियमित स्क्रिनिङ।
• विशेषज्ञ सेवा जिल्ला तहसम्म विस्तार।
• आवश्यक औषधिको नियमित उपलब्धता।
• गर्भवती ‘सिकलसेल’ बिरामीका लागि विशेष निगरानी।
• विवाहपूर्व तथा गर्भधारणपूर्व परामर्श सेवा।
• समुदायमा व्यापक जनचेतना अभियान।